Spis treści
„Mam alergię na roztocze” – to zdanie w gabinetach alergologicznych pada codziennie. Kryje się w nim jednak uproszczenie, które w praktyce ma spore znaczenie. Uczulają bowiem nie same pajęczaki, lecz konkretne białka, które po sobie zostawiają. Zrozumienie tej różnicy pozwala sprzątać skuteczniej i nie tracić czasu na metody działające tylko połowicznie. Przyjrzyjmy się temu bliżej.
Czym są roztocze kurzu domowego?
W polskich domach najczęściej spotykamy gatunek dermatophagoides pteronyssinus. Dorosły osobnik mierzy około 0,25-0,33 mm, czyli leży na granicy tego, co jesteśmy w stanie dostrzec gołym okiem, i żyje mniej więcej trzy miesiące. Odżywia się złuszczonym naskórkiem, a wodę pobiera z wilgotnego powietrza. Dlatego tak dobrze czuje się w materacach, poduszkach i kołdrach.
Warto rozwiać jeden mit: roztocze kurzu domowego nie gryzą, nie piją krwi i nie żyją na skórze człowieka. Kłopot zaczyna się dopiero wtedy, gdy układ odpornościowy zaczyna reagować na ich białka. Pełny obraz tych pajęczaków przedstawiamy w przewodniku roztocze kurzu domowego od A do Z.
Gdzie właściwie kryje się alergen?
Odpowiedź przyniosło badanie opublikowane w 1981 roku w czasopiśmie „Nature”. Zespół Toveya, Chapmana i Platts-Millsa wykazał, że zdecydowana większość głównego alergenu roztoczy związana jest z ich kałem. Odchody mają postać drobnych grudek o średnicy kilkunastu-kilkudziesięciu mikrometrów, a więc zbliżonej do ziaren pyłku roślin. Alergeny znajdują się też w ciałach martwych roztoczy i w zrzucanych przez nie wylinkach. Wszystko to miesza się z resztą domowego pyłu, o czym piszemy w artykule o tym, jaki jest skład kurzu domowego.
Czy wiesz, że…
w cytowanym badaniu ponad 95 proc. głównego alergenu zgromadzonego w hodowlach roztoczy znajdowało się w ich odchodach, a nie w ciałach żywych pajęczaków?
Der p 1 i spółka – białka, które uczulają
Opisano już kilkadziesiąt alergenów roztoczy, ale za większość reakcji odpowiada zaledwie kilka z nich. Najważniejsze są alergeny z grupy 1 i 2 oraz Der p 23. Kolejne, mniej istotne grupy uczulają około 40 proc. osób z tą alergią.
Najlepiej poznany jest Der p 1. To enzym trawienny, którym roztocz rozkłada pokarm. Gdy trafi do dróg oddechowych, potrafi rozluźniać połączenia między komórkami nabłonka i w ten sposób dostawać się głębiej, do komórek układu odpornościowego. Tak wynika z badań opublikowanych w „Journal of Clinical Investigation”. To jeden z powodów, dla których uchodzi za wyjątkowo silny alergen.
Martwy roztocz wciąż uczula
Z tej wiedzy płynie praktyczny wniosek: zabicie roztoczy nie usuwa alergenów. Mrożenie pluszaka czy wystawianie kołdry na mróz zmniejsza liczbę żywych pajęczaków, ale grudki kału i fragmenty ciał zostają w tkaninie. Alergeny są trwałymi białkami i mogą utrzymywać się w kurzu przez długi czas.
To tłumaczy zjawisko, które zaskakuje wielu alergików. Zimą żywych roztoczy w mieszkaniu jest mniej, a objawy bywają silniejsze. Powietrze wymieniamy rzadziej, a alergeny nagromadzone latem wciąż leżą w materacach i dywanach. Trafiają przy tym nie tylko do nosa i oskrzeli, lecz także na skórę, co wyjaśnia reakcje skórne na roztocze, często mylone z innymi problemami.
Kiedy alergeny unoszą się w powietrzu?
Grudki kału są stosunkowo ciężkie. W spokojnym pomieszczeniu leżą na tkaninach i podłodze. Do powietrza trafiają przy ścieleniu łóżka, trzepaniu poduszek, siadaniu na kanapie czy odkurzaniu sprzętem bez dobrego filtra, a potem dość szybko opadają. Dlatego objawy pojawiają się w konkretnych momentach: rano w łóżku albo w trakcie sprzątania. Osoba uczulona lepiej zrobi, jeśli takie czynności przekaże domownikom. Więcej praktycznych wskazówek zebraliśmy w poradniku o tym, jak zmniejszyć ilość kurzu w domu.
Co z tego wynika dla codziennego sprzątania?
Skuteczna strategia działa na dwóch frontach: ogranicza warunki sprzyjające roztoczom i zajmuje się alergenami, które już są w mieszkaniu. Sprawdzają się proste nawyki:
- utrzymywanie wilgotności powietrza w okolicach 40-50 proc., bo roztocze potrzebują wilgoci do przetrwania,
- codzienne wietrzenie sypialni, najlepiej z krótkim przeciągiem,
- odkurzanie sprzętem z filtrem HEPA, który zatrzymuje drobne cząstki zamiast wydmuchiwać je z powrotem,
- ograniczenie w sypialni ciężkich zasłon, dywanów i kolekcji pluszaków,
- neutralizowanie alergenów na tekstyliach, których nie da się często czyścić.
Jak łączyć te kroki, opisujemy w artykule domowe sposoby na roztocze a profesjonalne produkty. W ostatnim punkcie pomaga Allergoff Spray. Produkt neutralizuje alergeny roztoczy, zwierząt domowych, grzybów pleśniowych i pyłków, a także skleja drobiny kurzu w cięższe, nielotne cząstki, które usuwamy podczas odkurzania. Tkaniny spryskujemy z odległości 20-30 cm i przez co najmniej 24 godziny ich nie odkurzamy. Działa przez kilka miesięcy, przy intensywnym odkurzaniu aplikację powtarzamy co około 3 miesiące.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Czy roztocze gryzą ludzi?
Nie. Roztocze kurzu domowego żywią się złuszczonym naskórkiem. Katar, kichanie czy świąd nie są skutkiem ukąszeń, lecz reakcji na ich alergeny.
Czy da się całkowicie pozbyć roztoczy z mieszkania?
Nie. Realnym celem jest ograniczenie ich liczby i stężenia alergenów do poziomu, który nie wywołuje objawów.
Czy alergia na roztocze to to samo co alergia na kurz?
Potocznie tak się mówi. Kurz jest jednak mieszaniną wielu składników, a głównym czynnikiem uczulającym są w nim zwykle alergeny roztoczy. Szerzej wyjaśniamy to w artykule alergia na roztocze – co to takiego.
Dlaczego objawy nasilają się w łóżku?
Materac, poduszka i kołdra to największe skupiska alergenów. Spędzamy w nich kilka godzin z twarzą tuż przy tkaninie, a każdy ruch unosi kolejną porcję drobin.
Czy wietrzenie pościeli na mrozie usuwa alergeny?
Zmniejsza liczbę żywych roztoczy, ale samych alergenów nie usuwa. Warto więc łączyć je z odkurzaniem z filtrem HEPA i neutralizacją alergenów na tkaninach.
Źródła
- Tovey ER, Chapman MD, Platts-Mills TA. Mite faeces are a major source of house dust allergens. Nature, 1981 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7464922/
- Wan H, Winton HL, Soeller C i wsp. Der p 1 facilitates transepithelial allergen delivery by disruption of tight junctions. Journal of Clinical Investigation, 1999 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10393706/
- Thomas WR. Hierarchy and molecular properties of house dust mite allergens. Allergology International, 2015 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26433526/
- Miller JD. The Role of Dust Mites in Allergy. Clinical Reviews in Allergy & Immunology, 2019 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29936683/
- Calderón MA, Linneberg A, Kleine-Tebbe J i wsp. Respiratory allergy caused by house dust mites: What do we really know? Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2015 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25457152/
- Morrow Brown H, Filer JL. Role of Mites in Allergy to House Dust. British Medical Journal, 1968 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1986545/
